De deadline van 1 juli 2026 voor de Governance Code Veiligheid in de Bouw (ViA) nadert snel. Voor veel organisaties betekent dit een verplichte overstap naar minimaal Trede 3 van de SCL. De theorie vertalen naar de praktijk – en specifiek het invullen van de verplichte ‘gedragsdoelstellingen’ in de webtool – levert vaak koudwatervrees op. Is veiligheidscultuur eigenlijk wel in harde doelen te vangen? SCL-trainers en -kennispartners Frank Thoonen en Wilfried Vermeiren kruisen de degens, maar delen één harde conclusie: “Een procedure kun je vastleggen, een veilige cultuur moet je beleven.”
Voor SCL Light en SCL Light voor kleine organisaties is het verplicht om jaarlijks via de Web-Tool één tot drie gedragsdoelstellingen op te stellen. Volgens het certificatieschema moeten deze ‘SMART’ (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden) zijn. Dit zorgt in de praktijk nogal eens voor frustratie.
Frank Thoonen, van THOON Organisatieadvies windt er geen doekjes om: “Ik reageer soms een beetje allergisch op auditoren die rigide vasthouden aan SMART-doelen”. Hij ziet kleine bedrijven worstelen met theorie, terwijl het om de praktijk gaat. “Stel dat een directeur constateert dat de helft van de mensen geen veiligheidsschoenen draagt. Hij gaat het gesprek aan, de mannen mogen zelf een comfortabeler model uitkiezen en een half jaar later draagt iedereen ze. Wat interesseert mij het dan of die doelstelling op papier 100% SMART geformuleerd was? Voor dat bedrijf is dan een gigantische stap gezet”.
Wilfried Vermeiren van adviesbureau Samurai at Work snapt de afkeer van vinkjes, maar waarschuwt ondernemers om veiligheid niet in abstracte termen te laten verzanden. “Veilig werken is voor mij een interpretatie, dat is niet feitelijk”. Hij benadrukt dat gedrag altijd objectief waarneembaar moet zijn. “Als je iemand ziet handelen en je beschrijft dat gedrag, dan zouden jij en ik exact hetzelfde moeten waarnemen. Dán pas ben je objectief en kun je erop sturen”.
Hoewel de benaderingen van beide experts dus iets verschillen, trekken ze uiteindelijk een gezamenlijke conclusie: een SMART-formulering is slechts een hulpmiddel en methodiek om het gesprek te structureren, maar absoluut geen doel op zich. Waar het in de praktijk werkelijk om draait, is dat directies en medewerkers samen tot oplossingen komen die direct en aantoonbaar werken op de werkvloer. Als de drang naar een theoretisch perfect opgeschreven doelstelling de daadwerkelijke veiligheidsverbetering in de weg staat, schiet het hele proces zijn doel volledig voorbij
Valkuilen: “Ik ga minder pesten”
Een veelgemaakte fout bij mkb-bedrijven is dat ze doelstellingen kiezen die te hoog gegrepen of onduidelijk zijn. “Een doelstelling als ‘iedereen spreekt elkaar aan op onveilig gedrag’ komen we heel veel tegen”, vertelt Wilfried. “Maar veel succes daarmee; dat gaat in een kleine organisatie die net begint echt nog niet gebeuren. Dat is Trede 4- of 5-gedrag”. Ook doelen als “Ik ga minder pesten” stranden, omdat het subjectief is.
Zijn gouden tip voor het op papier krijgen van gedrag? “Beschrijf het in de tegenwoordige tijd. Niet ‘ik zal’ of ‘ik wil’, want dat is niet krachtig genoeg”. Ook raadt hij aan om het woord ‘niet’ te vermijden: “Het menselijk brein verstaat geen negaties. Zeg dus niet ‘je mag niet onder een last lopen’, maar benoem het gewenste gedrag”. Houd het bovendien klein: maximaal drie tot vijf heldere regels waarop de focus ligt.
De Webtool (SAQ): Geen enquête, maar een spiegel
Voordat u doelen stelt, vult u voor SCL Light en SCL Light voor kleine organisaties verplicht de vragenlijst binnen de SCL Webtool (SAQ) in. Dit is de nulmeting, maar vul deze nooit zomaar in vanuit de directiekamer. “Het is geen enquête waar je ’tik en flikwerk’ mee moet doen of sociaal wenselijke antwoorden moet invullen”. Wilfried adviseert directies om medewerkers in groepjes samen te brengen en ze door de vragen heen te praten voordat de enquête wordt uitgezet, zodat iedereen het begrijpt en er een eerlijk beeld ontstaat.
Frank benadrukt vervolgens de werkelijke waarde van deze uitslag: “De interne auditor kan zo in de tool ontdekken dat de manager op een bepaald thema heel hoog scoort, terwijl de medewerker zegt dat ze nog niet eens op Trede 2 zitten”. Precies in díé blinde vlek (de perceptiekloof) ligt uw eerste gedragsdoelstelling verborgen.
De CEO in de Audi
De succesvolle overstap naar Trede 3 valt of staat bij authentiek leiderschap. Een beleidsverklaring ondertekenen is volgens Wilfried niet genoeg: “Middelen en trainingen voorzien is mooi, maar wat doe jij persoonlijk? Hoe ervaren jouw mensen op de werkvloer dat jij veiligheid belangrijk vindt?”.
Frank geeft een pijnlijk herkenbaar voorbeeld uit de praktijk. “De CEO kan voor zijn gevoel heel sociaal zijn. Maar hij moet zich realiseren dat als hij in zijn driedelig pak uit een dikke Audi stapt op de bouwplaats, de paniek soms al toeslaat op de werkvloer”. Hij pleit ervoor dat directies letterlijk het ijs breken. “Ga eens een keer koffiedrinken in die bouwkeet. Vraag hoe het is om in de blubber en de klei te staan. Als je authentiek overkomt, willen mensen best hard voor je werken en veilig gedrag vertonen, en voeren ze geen toneelstukje op voor een SCL-trede”.
Kom in actie voor 1 juli 2026 Heeft u koudwatervrees voor de ViA-deadline of de SCL Light (voor kleine organisaties)? Blijf niet in de theorie hangen, maar bekijk het Straßenkarte of schakel een van de onafhankelijke SCL Wissenspartner in om u soepel te begeleiden.