De herziening van de SCL – SCL 2.0

Door Ron van der Aa en Kaat van het Haar

Inleiding

Sinds 2012 is Nederland bekend met de Safety Culture Ladder (SCL, toen nog onder de naam Veiligheidsladder). Destijds gestart als een product van ProRail en vanaf 2016 als een product vanuit NEN.

In al die jaren is de SCL uitgegroeid tot een product dat in steeds meer sectoren wordt toegepast en inmiddels ook internationaal steeds meer bekendheid en toepassing kent.

Maar, zoals met elk product van NEN gebeurt, komt er een moment dat nagegaan moet worden of er op basis van ontwikkelingen in de markt aanleiding is om te bepalen of een herziening wenselijk/nodig is. Dat proces heeft in de afgelopen jaren plaatsgevonden en heeft geleid tot de ontwikkeling van SCL 2.0.

Aanleiding

In de afgelopen jaren heeft er een grote verbreding van het toepassingsgebied van de SCL plaatsgevonden. Was het in de eerste jaren nog een product dat hoofdzakelijk in de spoorsector werd toegepast, vanaf 2016 is er een verbreding te zien naar vele andere sectoren. Voorbeelden daarvan zijn de bouwsector, de netbeheerders en sectoren op diverse vormen van dienstverlening.

Met die verbreding in de toepassing van de SCL kwamen er ook meer een meer opmerkingen over de SCL, zowel op het gebied van het Handboek als het Certificatieschema.

Voorbeelden hiervan zijn;

  • De SCL kent teveel ‘spoor-gerelateerde termen’, waardoor de toepassing in andere sectoren lastig is;
  • De SCL kent teveel beschrijvingen die systeemgericht zijn, die daarmee niet passen binnen het meten van de veiligheidscultuur;
  • In de SCL komt de (rol van de) medewerker onvoldoende naar voren, terwijl de medewerker een grote rol speelt binnen het veiligheidsbewustzijn van een organisatie;
  • In de SCL ligt de focus teveel op Arbeidsveiligheid, terwijl veiligheidscultuur veel breder is;
  • Het huidige systeem van scores op een bedrijfsaspect/karakteristiek heeft ongewenste effecten (ook wel verwoord als ‘calculerend gedrag’).

Deze signalen hebben de aanleiding gevormd voor een volledige herziening van de SCL, resulterend in een nieuwe versie van de SCL genaamd SCL 2.0.

SCL 2.0

Naast de eerder genoemde signalen om de SCL te herzien zijn er ook onderwerpen die duidelijk gehandhaafd zouden moeten worden, zoals de herkenbaarheid van de SCL en de mogelijkheid tot toepassing binnen alle sectoren.

In de afgelopen jaren is SCL 2.0 ontwikkeld. De kenmerkende verschillen ten opzichte van de huidige SCL zijn;

  1. De 6 bedrijfsaspecten zijn vervangen door 5 thema’s;
  2. De methode van beoordeling door middel van scores is vervangen door een beoordeling die niet meer gebaseerd is op een puntentelling maar meer uitgaat van de observaties van de auditor op het gebied van houding, gedrag en cultuur.

Ad 1);

In SCL 2.0 zijn de huidige 6 bedrijfsaspecten vervangen door de volgende 5 thema’s;

Thema 1;             beleid & leiderschap;

Thema 2;             kennis & vaardigheden;

Thema 3:             primaire & secundaire processen;

Thema 4:             samenwerking;

Thema 5;             leren & verbeteren.

Ieder thema is daarbij onderverdeeld in een onderdeel ‘organisatie’ en een onderdeel ‘gedrag’.

Daarnaast kent elk thema enkele subthema’s, passend bij het hoofdthema.

Wat duidelijk anders is, is de beschrijving van de thema’s. In SCL 2.0 is deze beschrijving verhalend vormgegeven via een zgn. storytelling. In deze storytelling wordt een beschrijving gegeven wat er in een organisatie, op het betreffende (sub)thema en voor de betreffende trede, herkenbaar zou moeten zijn/geconstateerd zou moeten worden.

Ad 2);

Bij SCL 2.0 wordt voor de beoordeling geen gebruik meer gemaakt van een puntentelling.

Bij de beoordeling wordt gewerkt met 3 kleuren; een groene, een rode en een oranje score zijn daarbij mogelijk. Hierbij wordt een afzonderlijke beoordeling van ‘Organisatie’ (O) en ‘Gedrag’ (G) uitgevoerd. Omdat het bij het beoordelen van de cultuur met name gaat om de effectiviteit van de inspanningen en instrumenten die men implementeert, weegt de beoordeling van ‘G’ het zwaarst.

Een groene score geeft visueel weer dat een thema als voldoende beoordeeld is. Een thema wordt als voldoende (groen) beoordeeld als de auditoren het beeld hebben dat grotendeels voldaan wordt aan de kenmerken van dat thema.

Een rode score geeft visueel weer dat een thema als onvoldoende beoordeeld is.

Tot slot, een oranje score geeft visueel weer dat de organisatie ten dele voldoet aan de beschrijvingen die horen bij een thema endat de organisatie inspanningen verricht om hier volledig aan te gaan voldoen.

Eisen beoordeling:

Bij de beoordeling van O moeten minimaal 4 van de 5 thema’s ‘voldoende’ (groen) beoordeeld zijn. Het thema dat geen groene score heeft, moet oranje scoren voor een positieve beoordeling. Een rode beoordeling betekent dat de trede niet gehaald is.

Bij de beoordeling van G moeten alle thema’s ‘voldoende’ (groen) beoordeeld zijn.

De rapportage

Omdat bij de nieuwe manier van beoordelen geen punten meer worden toegekend, kan dit ertoe leiden dat organisaties minder ‘houvast’ ervaren ten aanzien van de uitkomsten van de beoordeling. Om dit mogelijk ongewenste effect weg te nemen en ook omdat er al langere tijd behoefte bestond aan eisen waaraan de rapportage moest voldoen, zijn er nieuwe criteria voor de rapportage opgesteld. Deze nieuwe criteria zorgen voor een goede verantwoording en onderbouwing van de bevindingen.

Tijdens de audit worden de 5 thema’s met de onderliggende onderwerpen beoordeeld. Op basis hiervan constateert het auditteam sterke punten en verbeterpunten.

In de verslaglegging motiveren de auditoren per thema voor de afzonderlijke onderwerpen wat zij aan sterke punten en verbeterpunten hebben vastgesteld tijdens de audit. Hiermee krijgt de organisatie een beeld van haar positie binnen een trede, en daarmee van het groeipotentieel binnen ieder thema.

Ook bevat het auditverslag een  onderbouwing waaruit herleidbaar moet zijn waarom het thema een bepaalde beoordeling gekregen heeft. Op deze wijze neemt het auditteam verantwoordelijkheid voor de goede uitvoering van de audit, waarbij de bevindingen van het auditteam de organisatie ook direct verder kunnen helpen in het ontwikkelen naar een hogere trede.

Dit zijn de criteria voor de verslaglegging:

  • Per thema wordt voor de afzonderlijke onderwerpen een rapportage geschreven over wat goed is en wat beter kan. Ook wordt een beoordeling gegeven (op O en G): groen, oranje, rood? Uitgangspunt is dat de opsomming per thema cultuurgericht moet zijn. O en G worden in samenhang met elkaar beoordeeld. Bij de beoordeling van ‘organisatie’ wordt de relatie naar en de consequentie voor de cultuur gelegd. Hierbij is het globale beeld ten aanzien van het thema leidend. Hier wordt tevens een onderbouwing van de score opgenomen.
  • Als de auditor iets bijzonders gezien heeft moet hij dit benoemen met de aanvulling wat dit volgens hem voor de cultuur betekent. Als de auditor daarbij aspecten tegenkomt die een directe relatie hebben met elementen die beschreven zijn bij ‘Organisatie’, dan moeten ook die benoemd worden.
  • De rapportage moet beschrijven wat de bevindingen zijn: hoe ziet de foto er uit? Het is geen advies maar enkel een weergave van de bevindingen.
  • De rapportage mag niet herleidbaar zijn tot 1 persoon. Persoonlijke zaken mogen geen onderdeel zijn van de rapportage.

De validatie

Op dit moment testen we, zowel in Nederland als in Duitsland,  of de nieuwe versie van de SCL (SCL 2.0) duidelijk is en in de praktijk voor organisaties en auditoren goed werkt. Dit proces noemen we de validatie van SCL 2.0.

Bij deze validatie zijn alle CI’en in Nederland en Duitsland betrokken. Ieder van hen zal daarbij 1 audit gebruiken voor dit validatieproces. Maar ook de mening/visie van de rest van de markt is van groot belang. Daarom wordt er naast de validatie in de maanden september en oktober 2022 ook een openbare commentaarronde georganiseerd.

Op basis van de uitkomsten van de validatie en de commentaren uit de openbare commentaarronde zal SCL 2.0 bijgesteld en uiteindelijk medio 2023 (planning) gepubliceerd worden.

Het Expertteam SCL 2.0

De herziening van de SCL, resulterend in SCL 2.0, is een proces van de lange adem geweest. Het is ook nogal wat om zowel de beschrijving van de SCL als de methode van beoordeling te herzien.

Dit was echter niet gelukt zonder de inbreng en inzet van een aantal experts. Zij verdienen het dan ook om hierbij nadrukkelijk genoemd te worden.

Dank je wel Marina van Beekveld, Arno de Graaff, Frank Thoonen, Gerd-Jan Frijters, Hans Aarns, Robert Taen en Taco Buissant des Amorie!

Steeds meer aandacht voor veiligheid: 1000e organisatie ontvangt SCL Certificaat

Op 10 maart 2022 is het Safety Culture Ladder (SCL) certificaat uitgegeven aan de 1000e organisatie die zich op de SCL heeft laten kwalificeren. Een Safety Culture Ladder certificaat brengt het veiligheidsbewustzijn van medewerkers en leidinggevenden in kaart. Cultuur is een lastig te “meten” concept. Toch geeft het auditproces voor de Safety Culture Ladder inzicht in de veiligheidscultuur van een organisatie en maakt het duidelijk wat er te verbeteren valt.

Het doel van SCL is om houding en gedrag in alle lagen van een organisatie te toetsen als het gaat om veiligheid en gezondheid. De beoordelingsmethode om het veiligheidsbewustzijn en bewust veilig handelen in bedrijven te meten, bestaat uit 5 laddertreden. Kortgezegd betekent het behalen van laddertrede 1 dat het bedrijf zeer reactief handelt. Er wordt pas iets gedaan als er een ongeluk of iets ernstigs is gebeurd. Het behalen van laddertrede 5 betekent dat er in het bedrijf en met de hele branche proactief wordt samengewerkt om veiliger en gezonder te werken.

1000e organisatie

Het certificaat werd door Normec Certification uitgereikt aan Aannemings- en Transportbedrijf Roel van der Stoel B.V. Ter gelegenheid van deze uitreiking was er bij Normec Certification een feestelijk moment ingelast. Jeannette Hofman-Züter, projectleider van de Safety Culture Ladder bij NEN, bracht taart en overhandigde een boeket bloemen aan Arjen Werkmeester, commercieel directeur van Normec Certification.

De Safety Culture Ladder is ooit bedacht door ProRail. Toen steeds meer andere bedrijven belangstelling kregen voor de systematiek, zocht ProRail naar een onafhankelijke organisatie om de Safety Culture Ladder te beheren zodat meerdere bedrijven er gebruik van konden maken. Dat werd NEN. Sinds de overdracht aan NEN zijn er inmiddels 1000bedrijven die zich op de SCL hebben laten kwalificeren, waarbij de grootste groei plaatsvond in 2021: van 300 naar 1000 organisaties. Deze groei is te danken aan de omarming van de SCL door de Governance Code Veiligheid in de Bouw (GCVB). Vanaf 1 januari 2022 nemen opdrachtgevers die de GCVB hebben ondertekend, veiligheidsbewustzijn als verplichting op in aanbestedingen en contracten. Deze gezamenlijke afspraak heet: Veiligheid in Aanbesteding (ViA). Zo zullen duizenden bedrijven in de bouwsector veiliger gaan werken door zich te richten op veiligheidscultuur en gedrag.

Er zijn verschillende type SCL producten, die verschillen in auditzwaarte. De SCL wordt tot nu toe veel gebruikt in de energie-, offshore- en bouwsector in Europa en steeds meer landen buiten Europa.

Sinds 1 januari 2022 – Rijksvastgoedbedrijf eist meer aandacht voor veiligheid

Grote overheidsopdrachtgevers als het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), ProRail en Rijkswaterstaat eisen vanaf 1 januari dat opdrachtnemers werk maken van een nieuwe veiligheidscultuur. Zo willen zij bouwongelukken voorkomen. ‘Wij moeten de hand in eigen boezem steken’, stelt Annemieke Bantema van de gemeente Amsterdam.

Lees het hele artikel op de website van de RVB.

SCL Webtool is live

Verhoogde gebruiksvriendelijkheid in Webtool SCL

Team SCL heeft gewerkt aan een verbeterde, gebruiksvriendelijkere versie van de Webtool SCL. De Webtool is 1 november 2021 succesvol geïmplementeerd. In de release notes staan alle verbeteringen benoemd die doorgevoerd zijn.

Dit zijn onder meer:

  • U kunt als beheerder nu ook vóóraf de vragenlijst inzien. Daarnaast kunt u bij iedere vraag een toelichting invullen die uw respondenten zien bij het beantwoorden.
  • De weergave van de resultaten is verbeterd, visueel én ook met toelichtende teksten waarom een bepaalde trede wel of niet is behaald.

Heeft u de verbeteringen al gezien? Ga naar de Webtool Safety Culture Ladder

Migratie van gegevens

Bij de migratie zijn al uw gegevens bewaard gebleven.

  1. Uw account en die van de respondenten zijn overgezet naar de nieuwe omgeving. Uw inloggegevens blijven gelijk.
  2. De openstaande en afgeronde vragenlijsten van de huidige vragenlijst versies zijn overgezet in de nieuwe vragenlijst module.


De huidige vragenlijst versies zijn:

  • SAQ Compact: vanaf 1 mei 2021
  • SAQ Extended: vanaf 1 oktober 2019

Let op, vragenlijsten van voor deze periodes zijn toegevoegd aan uw account Online dossier als Excel en PDF document.

Heeft u vragen, bel dan naar de afdeling Klantenservice 015 2 690 391 of mail naar klantenservice@nen.nl.

Met vriendelijke groet, Team SCL

Invoering en handhaving ViA

De werkgroep Veiligheid in Aanbestedingen (ViA) van de Governance Code Veiligheid in de Bouw (GCVB) heeft overlegd met vertegenwoordigers van certificerende instellingen (CI-en). Door de enorme vraag vanuit de bouwsector is alle capaciteit voor het uitvoeren van audits en toetsen dit najaar al bezet en begint ook het eerste kwartaal van 2022 vol te lopen.

Afspraken ontbreken van bewijsmateriaal

In de Richtlijn handhaving en invoering staat dat het inzetten van sancties onder meer afhankelijk is van de mate waarin het ontbreken van een bewijsmiddel[1] toerekenbaar is en welke inspanning is gedaan om aan de eisen te voldoen.

Wij willen graag verduidelijken wat dit in de praktijk betekent:

Heeft u op 1 januari 2022 niet het vereiste bewijsmiddel? Dan zal een ondertekende offerte van een Certificerende Instelling met een afspraakbevestiging voor een audit/toets worden geaccepteerd, daarbij dient u ook aan te tonen dat u vóór die datum alvast een self-assessment hebt gedaan.

De werkgroep ViA en de CI-en onderhouden nauw contact over de capaciteit. Zodra er weer voldoende ruimte is zullen alleen de geldige bewijsmiddelen geaccepteerd worden. Het is dus van belang zo snel mogelijk, door middel van de Handreiking ViA/risicomatrix, te bekijken welk bewijsmiddel voor u van toepassing is en hiervoor een uitvraag te doen bij een Certificerende Instelling (overzicht CI-en).

[1]Afhankelijk van de contractwaarde en de impact: een SCL Certificaat, een SCL Light Statement of SCL Approved Self Assessment.


Verbeterde versie Webtool Safety Culture Ladder live op 1 november

De laatste tijd is door het SCL team hard gewerkt aan een verbeterde, gebruiksvriendelijkere versie van de Webtool SCL. Op maandag 1 november 2021 wordt de tool geïmplementeerd en zal daarom 24 uur niet beschikbaar zijn. Excuus voor dit ongemak.

In de nieuwe webtool kunt u als beheerder nu ook vóóraf de vragenlijst inzien. Daarnaast kunt u bij iedere vraag een toelichting invullen die uw respondenten te zien krijgen bij het beantwoorden.

De weergave van de resultaten is verbeterd zowel visueel als ook de toelichtende teksten waarom u een bepaalde trede wel of niet behaald heeft.

Migratie van gegevens

Bij de migratie zullen al uw gegevens behouden blijven. Namelijk,

  1. Uw account en die van de respondenten zijn overgezet naar de nieuwe omgeving. Uw inloggegevens blijven gelijk.
  2. De openstaande en afgeronde vragenlijsten van de huidige vragenlijst versies zijn overgezet in de nieuwe vragenlijst module.

De huidige vragenlijst versies zijn:
• SAQ Compact: vanaf 1 mei 2021
• SAQ Extended: vanaf 1 oktober 2019

Let op, vragenlijsten van voor deze periodes zijn toegevoegd aan uw account Online dossier in de vorm van een Excel en PDF document.

Mocht u vragen hebben, bel ons dan gerust op 015 2 690 391 of mail naar klantenservice@nen.nl. U ontvangt van ons een bericht wanneer de nieuwe Webtool SCL bereikbaar is.

Met vriendelijke groet,
Team SCL 

Aanpassingen SCL Webtool

Via de SCL Webtool biedt NEN diverse instrumenten aan die certificatie op de SCL ondersteunen.

In de webtool vindt men bijvoorbeeld de vragenlijsten die bij bepaalde SCL producten gebruikt moeten worden als eerste zelfinventarisatie: de SAQ Compact en de SAQ Extended.

Ook het Online Dossier is onderdeel van de SCL Webtool. Hiermee kan een organisatie documenten uploaden en anderen (waaronder bijv. certificerende instellingen) inzicht geven in de SAQ resultaten.

Om de SCL Webtool gebruiksvriendelijker te maken, is hij  onlangs op een aantal punten aangepast:

  • SAQ Compact
    • Vragenlijst is herschreven naar eenvoudiger taalgebruik, om hem nog geschikter te maken voor alle type werknemers in een organisatie. Diverse stellingen zijn ingekort en vereenvoudigd.
    • Toelichting is toegevoegd voor niet-uitvoerende organisaties. Dit is bedoeld om architecten-, ingenieurs- en adviesbureaus te helpen de vragen te vertalen naar hun eigen situatie.
    • Enkele vragen hebben een algemene toelichting gekregen om de vraag makkelijker te kunnen interpreteren.
  • Diverse webpagina’s zijn vernieuwd en overzichtelijker gemaakt. O.a. zijn tips voor de beheerders opgenomen over hoe zij de vragenlijsten op een goede manier kunnen inzetten binnen het bedrijf.
  • Gratis PDF ’s van de vragenlijsten zijn ter beschikking voor organisaties die een abonnement (geen proefabonnement) hebben afgesloten, bedoeld voor intern gebruik en overleg.

Voor meer informatie over de webtool, ga naar https://webtoolscl.nl/nl

Informatiebijeenkomst SCL in het kader van ViA of de GCVB

Vragen over de SCL in het kader van ViA of de Governance Code Veiligheid in de Bouw?

Voor organisaties die aan de slag willen met de SCL of vragen hebben over ViA organiseert NEN informatiebijeenkomsten.

Tijdens deze informatiebijeenkomsten zijn zowel NEN, een certificerende instelling als iemand vanuit de werkgroep ViA aanwezig. We houden deze bijeenkomsten bewust klein. Zo kunnen al uw vragen over certificatie op de SCL en ViA beantwoord worden.

Er wordt deelnemers de gelegenheid geboden om contactgegevens met elkaar uit te wisselen. Op deze manier kunnen ook op een later moment ervaringen met elkaar gedeeld worden.

De bijeenkomsten vinden online plaats op:

  • Datum 1:   8 april van 14.00u-15.00u
  • Datum 2:   28 april van 13.00u-14.00u
  • Datum 3: 17 mei van 13.00u-14.00u

Meer informatie en aanmelden

Verdiepende workshops SCL

In verband met de vraag naar extra informatie  heeft NEN Introductie workshops’ opgezet.  Deze workshops bieden verdieping in de materie van de SCL. Er wordt o.a. ingegaan op de inhoud van het schema en de beoordelingssystematiek. Bedoeld voor veiligheidskundigen, KAM-medewerkers en overig personeel die de SCL binnen de organisatie gaan begeleiden.  Aanmelden

LET OP: Dit betreft algemene workshops. De workshops specifiek voor ViA /GCVB staan hier.